บทชุมนุมเทวดา

บทชุมนุมเทวดา เป็นบทสวดเปิดของการเจริญพระพุทธมนต์ทั้งชุดเจ็ดตำนาน (จุลราชปริตร) และสิบสองตำนาน (มหาราชปริตร) พระสงฆ์รูปที่สาม (หรือรูปที่สวดนำ) จะสวดเดี่ยวเป็นทำนองสรภัญญะ มีใจความว่า ขอให้พระสงฆ์ผู้สวดแผ่เมตตาจิตแล้วตั้งใจสวดพระปริตรโดยไม่ฟุ้งซ่าน แล้วอัญเชิญเทวดาทุกหมู่เหล่า ทั้งที่อยู่ในสวรรค์ชั้นกามาวจร รูปาวจร บนยอดเขา ในอากาศ ในเกาะ ในเมือง ในป่า ในบ้านเรือน ในไร่นา ตลอดจนยักษ์ คนธรรพ์ นาค ที่อยู่ในน้ำและบนบก ให้มาประชุมกันเพื่อฟังพระธรรมของพระพุทธเจ้า แล้วจบด้วยการประกาศว่า "บัดนี้เป็นเวลาฟังธรรม" สามครั้ง

ท่อนต่าง ๆ ของบท ท่อน "ผะริตวานะ เมตตัง" เป็นท่อนเริ่มต้นที่ใช้ทั่วไปในการสวดเจ็ดตำนาน ส่วนท่อน "สะรัชชัง สะเสนัง สะพันธุง นะรินทัง" ซึ่งกล่าวถึงการคุ้มครองพระมหากษัตริย์พร้อมด้วยราชสมบัติ เสนา และพระญาติ ใช้ขึ้นต้นในพระราชพิธีและการสวดสิบสองตำนาน ส่วนท่อน "สะมันตา จักกะวาเฬสุ" เป็นรูปแบบย่อที่ใช้กันแพร่หลายในหมู่ฆราวาสและในบางสำนัก หนังสือสวดมนต์บางฉบับใส่ทั้งสามท่อนต่อกัน บางฉบับเลือกใช้เพียงท่อนใดท่อนหนึ่ง

ความเชื่อและอานิสงส์ เชื่อกันว่าเมื่อเทวดาได้มาร่วมฟังพระปริตรและอนุโมทนา ย่อมช่วยคุ้มครองรักษาเจ้าภาพและผู้ร่วมพิธี บทนี้จึงเป็นเสมือนการเปิดพิธีเชิญ "แขกผู้มีอานุภาพ" ให้มาเป็นสักขีพยานในงานมงคล นอกจากนี้การสวดเพื่ออัญเชิญเทวดายังสอดคล้องกับพุทธประเพณีที่ปรากฏในอาฏานาฏิยสูตรและมหาสมัยสูตร ซึ่งกล่าวถึงเทวดาจำนวนมากมาเฝ้าพระพุทธเจ้าเพื่อฟังธรรม

โอกาสที่ใช้ สวดในงานมงคลทุกประเภทที่มีการเจริญพระพุทธมนต์ เช่น งานทำบุญบ้าน ขึ้นบ้านใหม่ งานมงคลสมรส ทำบุญอายุ พิธีหลวง และการสวดภาณยักษ์ เมื่อสวดจบท่อน "ธัมมัสสะวะนะกาโล" แล้ว พระสงฆ์ทั้งนั่งจึงเริ่มสวดบทนมัสการและไตรสรณคมน์ต่อไป ในการสวดมนต์ของฆราวาสมักสวดเฉพาะท่อน "สัคเค กาเม จะ รูเป" หรือขึ้นต้นด้วย "สะมันตา จักกะวาเฬสุ"