อภิณหปัจจเวกขณปาฐะ

อะภิณหะปัจจะเวกขะณะปาฐะ, ปัญจอภิณหปัจจเวกขณ์, ชะราธัมโมมหิ

บทประกอบท้ายทำวัตร พิจารณาเนือง ๆ 5 ประการ ว่าเรามีความแก่ เจ็บ ตาย พลัดพราก เป็นธรรมดา และมีกรรมเป็นของตน

(ผู้นำสวด) หันทะ มะยัง อะภิณหะปัจจะเวกขะณะปาฐัง ภะณามะ เส.

(ผู้นำสวด) เชิญเถิด เราทั้งหลาย จงกล่าวบทพิจารณาเนือง ๆ เถิด.

ชะราธัมโมมหิ ชะรัง อะนะตีโต (หญิงว่า อะนะตีตา),

เรามีความแก่เป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความแก่ไปไม่ได้,

พยาธิธัมโมมหิ พยาธิง อะนะตีโต (อะนะตีตา),

เรามีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความเจ็บไข้ไปไม่ได้,

มะระณะธัมโมมหิ มะระณัง อะนะตีโต (อะนะตีตา),

เรามีความตายเป็นธรรมดา จะล่วงพ้นความตายไปไม่ได้,

สัพเพหิ เม ปิเยหิ มะนาเปหิ นานาภาโว วินาภาโว,

เราจะต้องพลัดพรากจากของรักของชอบใจทั้งสิ้น,

กัมมัสสะโกมหิ กัมมะทายาโท กัมมะโยนิ กัมมะพันธุ กัมมะปะฏิสะระโณ,
ยัง กัมมัง กะริสสามิ กัลยาณัง วา ปาปะกัง วา ตัสสะ ทายาโท ภะวิสสามิ,

เรามีกรรมเป็นของตน เป็นผู้รับผลของกรรม มีกรรมเป็นกำเนิด มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์ มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย,
เราทำกรรมอันใดไว้ ดีก็ตาม ชั่วก็ตาม เราจะต้องเป็นผู้รับผลของกรรมนั้น,

เอวัง อัมเหหิ อะภิณหัง ปัจจะเวกขิตัพพัง.

เราทั้งหลายพึงพิจารณาอย่างนี้เนือง ๆ.

ที่มาของบทสวด

พระบาลีจากอภิณหปัจจเวกขิตัพพฐานสูตร (ฐานสูตร) อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต ซึ่งพระพุทธเจ้าตรัสว่าเป็นฐานะ 5 ประการที่ทั้งสตรี บุรุษ คฤหัสถ์ และบรรพชิต ควรพิจารณาเนือง ๆ บทสวดปรับจากรูป "ชะราธัมโมมหิ ชะรัง อะนะตีโตติ อะภิณหัง ปัจจะเวกขิตัพพัง" ให้เป็นบทสวดต่อเนื่อง

คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด

บทประกอบท้ายทำวัตร สวดหลังทำวัตรเช้าหรือเย็นตามธรรมเนียมของแต่ละวัด "อภิณหปัจจเวกขณ์" แปลว่าข้อที่ควรพิจารณาเนือง ๆ มี 5 ประการ คือ ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความพลัดพรากจากสิ่งที่รัก และความที่มีกรรมเป็นของตน สี่ข้อแรกเป็นการยอมรับความจริงของชีวิตที่ไม่มีใครหลีกพ้น ส่วนข้อที่ห้าเป็นหลักกรรมที่ชี้ว่าสุขทุกข์ในชีวิตเป็นผลจากการกระทำของตนเอง

อานิสงส์ตามพระสูตร พระพุทธเจ้าตรัสว่าผู้พิจารณาข้อเหล่านี้เนือง ๆ ย่อมละหรือบรรเทาความมัวเมาในวัยหนุ่มสาว ความมัวเมาในความไม่มีโรค ความมัวเมาในชีวิต ความกำหนัดยินดีในของรัก และการประพฤติทุจริตทางกาย วาจา ใจ และเมื่อพิจารณาบ่อยเข้าจนเกิดปัญญาแจ่มแจ้งในอริยมรรค ย่อมละสังโยชน์และอนุสัยได้

โอกาสที่ใช้ นิยมสวดเป็นประจำในวัดและสำนักปฏิบัติธรรม และใช้สวดในงานศพเพื่อเตือนใจผู้มาร่วมงานถึงความไม่เที่ยงของชีวิต คฤหัสถ์ทั่วไปนิยมนำมาสวดก่อนนอนเพื่อฝึกความไม่ประมาท ผู้หญิงเปลี่ยน "อะนะตีโต" เป็น "อะนะตีตา" ในหนังสือสวดมนต์บางฉบับใส่คำแปลสลับทีละวรรค และบางฉบับเรียกว่า "บทพิจารณาธรรม 5 ประการ" หรือ "ปัญจอภิณหปัจจเวกขณ์"

ปัจจเวกขณ์ความไม่ประมาทกฎแห่งกรรมมรณสติ