บทสัมพุทเธ

บทสัมพุทเธ เป็นคาถานมัสการพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในอดีตอันนับประมาณมิได้ โดยแบ่งเป็น 3 ท่อน ท่อนแรกนอบน้อมพระพุทธเจ้า 512,028 พระองค์ ท่อนที่สอง 1,024,055 พระองค์ และท่อนที่สาม 2,048,109 พระองค์ รวมทั้งสิ้น 3,584,192 พระองค์ (จำนวนในแต่ละท่อนเพิ่มขึ้นราวเท่าตัว สื่อถึงความไม่มีที่สิ้นสุดของพระพุทธเจ้าที่ทรงอุบัติมาแล้ว) ผู้สวดขอนอบน้อมทั้งพระพุทธเจ้าเหล่านั้น พร้อมพระธรรมและพระสงฆ์ของแต่ละพระองค์ด้วยความเคารพ แล้วอ้างอานุภาพแห่งการนมัสการนั้นให้ขจัดอุปัทวะและอันตรายทั้งปวงให้พินาศไปโดยสิ้นเชิง

อานิสงส์ตามความเชื่อ: โบราณาจารย์ถือว่าการระลึกถึงพระพุทธเจ้าจำนวนมากมายมหาศาลเป็นพุทธานุสสติอย่างยิ่งใหญ่ ผู้สวดจึงได้รับความคุ้มครอง แคล้วคลาดจากภยันตรายและอุปัทวะ ทั้งเป็นการอบรมจิตให้เลื่อมใสมั่นคงในพระรัตนตรัย บางตำราจัดบทนี้เป็น "คาถาป้องกันภัยทั้งปวง" และนิยมให้สวดเมื่อรู้สึกหวาดกลัวหรือเดินทางไกล

โอกาสที่ใช้สวด: ในการเจริญพระพุทธมนต์ของพระสงฆ์ บทสัมพุทเธเป็นบทหนึ่งในบทเบื้องต้นของเจ็ดตำนานและสิบสองตำนาน (สวดต่อจากบทชุมนุมเทวดาและนะโม ก่อนขึ้นนมการสิทธิคาถาหรือนโมการอัฏฐกะ ตามแต่ธรรมเนียม) ฆราวาสนิยมสวดในการสวดมนต์ประจำวัน โดยเฉพาะในชุดบทสวดมนต์ก่อนนอนและบทสวดมนต์เจ็ดตำนานฉบับฆราวาส

ข้อสังเกต: ในการสวดของพระสงฆ์บางสำนักจะสวดเฉพาะบทสัมพุทเธ ส่วนบางสำนัก (โดยเฉพาะสายธรรมยุต) จะสวดนมการสิทธิคาถา (โย จักขุมา) แทน จึงเรียกกันว่า "สัมพุทเธ" กับ "โย จักขุมา" เป็นบทคู่แทนกันได้ ตัวเลขจำนวนพระพุทธเจ้าในแต่ละฉบับอาจแปลต่างกันเล็กน้อยตามวิธีนับศัพท์บาลี