ตังขณิกปัจจเวกขณปาฐะ

บทประกอบท้ายทำวัตรเช้า ในวัดทั่วไปสวดต่อจากสังเวคปริกิตตนปาฐะเมื่อจบทำวัตรเช้า หรือสวดก่อนฉันภัตตาหาร "ตังขณิกปัจจเวกขณ์" แปลว่าการพิจารณาในขณะนั้น คือพิจารณาในขณะกำลังใช้สอยปัจจัย 4 แต่ละอย่าง ขึ้นต้นทุกท่อนด้วย "ปะฏิสังขา โยนิโส" (พิจารณาโดยแยบคายแล้ว) เนื้อหาชี้ว่าจีวรมีไว้กันหนาวร้อน แมลง และปกปิดร่างกาย อาหารมีไว้เพื่อให้ร่างกายดำรงอยู่และเกื้อกูลการปฏิบัติธรรม ไม่ใช่เพื่อความสนุกหรือความสวยงาม เสนาสนะมีไว้เพื่อป้องกันภัยธรรมชาติและเป็นที่หลีกเร้นภาวนา และยามีไว้เพียงเพื่อบำบัดโรค

ความสำคัญตามคัมภีร์ พระพุทธเจ้าตรัสในสัพพาสวสูตรว่า การพิจารณาอย่างนี้เป็นวิธีละอาสวะ (กิเลสที่หมักหมม) ประเภทหนึ่ง เรียกว่า "ปฏิเสวนาปหาน" และคัมภีร์วิสุทธิมรรคจัดเป็นศีลข้อหนึ่งของภิกษุ ชื่อ "ปัจจยสันนิสสิตศีล" คือศีลที่อาศัยการพิจารณาปัจจัย ภิกษุที่บริโภคโดยไม่พิจารณาชื่อว่าบริโภคเป็นหนี้ ส่วนผู้พิจารณาแล้วบริโภคเป็นการบริโภคที่ปลอดโทษ

โอกาสที่ใช้ พระภิกษุสามเณรสวดหรือพิจารณาทุกวันก่อนฉันและก่อนใช้ปัจจัย ในสำนักปฏิบัติธรรมให้คฤหัสถ์สวดก่อนรับประทานอาหาร ท่อนบิณฑบาต ("ปะฏิสังขา โยนิโส ปิณฑะปาตัง…") นิยมใช้เป็นบทพิจารณาอาหารโดยเฉพาะ ในตอนเย็นสวดคู่กับอตีตปัจจเวกขณปาฐะซึ่งเป็นการพิจารณาย้อนหลัง