พระอภิธรรม 7 คัมภีร์ บทที่ 4 พระปุคคลบัญญัติ

พระปุคคลบัญญัติ เป็นคัมภีร์ที่ 4 ของพระอภิธรรมปิฎก ต่างจากคัมภีร์อื่นตรงที่แสดงธรรมโดยสมมติบัญญัติ คือกล่าวถึง "บุคคล" ประเภทต่าง ๆ ตามระดับคุณธรรม เริ่มด้วยการแสดงบัญญัติ 6 ประการ คือ การบัญญัติขันธ์ อายตนะ ธาตุ สัจจะ อินทรีย์ และบุคคล แล้วจำแนกบุคคลตั้งแต่หมวด 1 ถึงหมวด 10 บทสวดยกข้อความตอนต้น คือบัญญัติ 6 และรายชื่อบุคคลในหมวด 1 ตอนต้น เช่น ผู้หลุดพ้นชั่วคราว ผู้หลุดพ้นถาวร ปุถุชน โคตรภูบุคคล ผู้ปฏิบัติในมรรค ผู้ตั้งอยู่ในผล จนถึงพระอรหันต์

ใจความสำหรับผู้ฟัง คัมภีร์นี้แสดงว่าบุคคลมีความแตกต่างกันตามระดับการฝึกตน ตั้งแต่ปุถุชนจนถึงพระอรหันต์ ผู้ล่วงลับและผู้ยังอยู่ต่างก็อยู่ในกระบวนการนี้ การฟังจึงเป็นการเตือนให้เร่งพัฒนาตนขณะที่ยังมีชีวิต และให้ระลึกว่าคำว่า "บุคคล" เป็นเพียงบัญญัติที่สมมติขึ้นเรียกกลุ่มขันธ์เท่านั้น

ธรรมเนียมการสวดพระอภิธรรมในงานศพไทย พระสงฆ์ 4 รูปสวดพระอภิธรรม 7 คัมภีร์ในตอนค่ำของงานบำเพ็ญกุศลศพ โดยสวดหัวข้อ (มาติกา) ของแต่ละคัมภีร์ตามลำดับตั้งแต่พระสังคิณีถึงพระมหาปัฏฐาน จบแล้วเจ้าภาพทอดผ้าบังสุกุล พระสงฆ์พิจารณาผ้าและอนุโมทนา นิยมสวดคืนละ 4 จบ (บางแห่งสวด 1-3 จบ) ติดต่อกัน 3 คืน 5 คืน หรือ 7 คืน ตามฐานะและประเพณีท้องถิ่น ความเชื่อว่าการสวดพระอภิธรรมมีที่มาจากเหตุการณ์ที่พระพุทธเจ้าเสด็จขึ้นไปแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในพรรษาที่ 7 การสวดในงานศพจึงถือเป็นการแสดงกตัญญูต่อผู้ล่วงลับตามแบบพระพุทธองค์ และเป็นการเตือนใจผู้ฟังให้เห็นว่าชีวิตเป็นเพียงกลุ่มธรรมที่เกิดขึ้นตามเหตุปัจจัยแล้วดับไป