พระอภิธรรม 7 คัมภีร์ บทที่ 6 พระยมก

พระยมก เป็นคัมภีร์ที่ 6 ของพระอภิธรรมปิฎก คำว่า ยมก แปลว่า คู่ เพราะแสดงธรรมด้วยวิธีตั้งคำถามเป็นคู่ ถามไปข้างหน้าแล้วถามย้อนกลับ (อนุโลมและปฏิโลม) เพื่อให้เข้าใจขอบเขตของธรรมแต่ละอย่างอย่างแม่นยำ ไม่สับสน คัมภีร์นี้มี 10 ยมก เช่น มูลยมก ขันธยมก อายตนยมก ธาตุยมก สัจจยมก บทสวดยกตอนต้นของมูลยมก ซึ่งถามว่าธรรมที่เป็นกุศลทั้งหมดเป็นกุศลมูล (รากเหง้าของกุศล คือ อโลภะ อโทสะ อโมหะ) หรือไม่ และย้อนกลับว่ากุศลมูลทั้งหมดเป็นกุศลหรือไม่ (คำตอบในคัมภีร์คือ กุศลมูลทั้งหมดเป็นกุศล แต่กุศลธรรมไม่ใช่กุศลมูลทั้งหมด)

ใจความสำหรับผู้ฟัง ความดีมีรากเหง้าคือความไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง การทำบุญอุทิศให้ผู้ล่วงลับด้วยจิตที่ประกอบด้วยกุศลมูลเหล่านี้ ย่อมเป็นกุศลที่มีรากมั่นคง และเตือนให้ผู้ฟังฝึกใช้ปัญญาพิจารณาธรรมอย่างรอบคอบทั้งไปและกลับ

ธรรมเนียมการสวดพระอภิธรรมในงานศพไทย พระสงฆ์ 4 รูปสวดพระอภิธรรม 7 คัมภีร์ในตอนค่ำของงานบำเพ็ญกุศลศพ โดยสวดหัวข้อ (มาติกา) ของแต่ละคัมภีร์ตามลำดับตั้งแต่พระสังคิณีถึงพระมหาปัฏฐาน จบแล้วเจ้าภาพทอดผ้าบังสุกุล พระสงฆ์พิจารณาผ้าและอนุโมทนา นิยมสวดคืนละ 4 จบ (บางแห่งสวด 1-3 จบ) ติดต่อกัน 3 คืน 5 คืน หรือ 7 คืน ตามฐานะและประเพณีท้องถิ่น ความเชื่อว่าการสวดพระอภิธรรมมีที่มาจากเหตุการณ์ที่พระพุทธเจ้าเสด็จขึ้นไปแสดงพระอภิธรรมโปรดพุทธมารดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ในพรรษาที่ 7 การสวดในงานศพจึงถือเป็นการแสดงกตัญญูต่อผู้ล่วงลับตามแบบพระพุทธองค์ และเป็นการเตือนใจผู้ฟังให้เห็นว่าชีวิตเป็นเพียงกลุ่มธรรมที่เกิดขึ้นตามเหตุปัจจัยแล้วดับไป