พระสูตรและบทสวดสำคัญ

ภัทเทกรัตตคาถา

ภัทเทกะรัตตะคาถา / ผู้มีราตรีเดียวเจริญ

คาถาสอนไม่ให้อาลัยอดีต ไม่กังวลอนาคต แต่ให้เพียรเห็นแจ้งธรรมในปัจจุบัน เพราะไม่รู้ว่าความตายจะมาถึงเมื่อใด

อะตีตัง นานวาคะเมยยะ นัปปะฏิกังเข อะนาคะตัง
ยะทะตีตัมปะหีนันตัง อัปปัตตัญจะ อะนาคะตัง
บุคคลไม่ควรตามคิดถึงสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ไม่ควรมุ่งหวังสิ่งที่ยังมาไม่ถึง สิ่งใดล่วงไปแล้ว สิ่งนั้นก็ถูกละไปแล้ว และสิ่งที่ยังมาไม่ถึงก็ยังไม่ถึง
ปัจจุปปันนัญจะ โย ธัมมัง ตัตถะ ตัตถะ วิปัสสะติ
อะสังหิรัง อะสังกุปปัง ตัง วิทวา มะนุพ๎รูหะเย
ส่วนผู้ใดเห็นแจ้งธรรมอันเป็นปัจจุบันในที่นั้น ๆ ได้ชัดเจน ไม่ง่อนแง่น ไม่คลอนแคลน ผู้นั้นรู้แล้วพึงเจริญธรรมนั้นให้มาก
อัชเชวะ กิจจะมาตัปปัง โก ชัญญา มะระณัง สุเว
นะ หิ โน สังคะรันเตนะ มะหาเสเนนะ มัจจุนา
ความเพียรพึงทำเสียตั้งแต่วันนี้ ใครเล่าจะรู้ว่าความตายจักมีในวันพรุ่ง เพราะการผัดเพี้ยนต่อมัจจุราชผู้มีเสนาใหญ่นั้น ย่อมไม่มีแก่เราทั้งหลาย
เอวัง วิหาริมาตาปิง อะโหรัตตะมะตันทิตัง
ตัง เว ภัทเทกะรัตโตติ สันโต อาจิกขะเต มุนีติ ฯ
ผู้มีความเพียรเผากิเลส อยู่อย่างนี้ทั้งกลางวันกลางคืนไม่เกียจคร้าน พระมุนีผู้สงบย่อมเรียกผู้นั้นว่า ผู้มีราตรีเดียวอันเจริญ

ที่มาของบทสวด

พระสุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ วิภังควรรค ภัทเทกรัตตสูตร (และปรากฏซ้ำในอานันทภัทเทกรัตตสูตร มหากัจจานภัทเทกรัตตสูตร โลมสกังคิยภัทเทกรัตตสูตร)

คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด

ภัทเทกรัตตคาถา แปลว่า คาถาว่าด้วยผู้มีราตรีเดียวอันเจริญ เป็นคาถาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงเป็นอุเทศ (บทตั้ง) แล้วทรงอธิบายขยายความในภัทเทกรัตตสูตร ใจความสำคัญคือ ไม่ให้จิตตกไปในอดีตด้วยความอาลัย ไม่ให้ฟุ้งไปในอนาคตด้วยความหวัง แต่ให้เห็นแจ้งธรรมในปัจจุบันขณะ ด้วยวิปัสสนา และให้รีบทำความเพียรเสียตั้งแต่วันนี้ เพราะไม่มีใครต่อรองกับความตายได้ ผู้ปฏิบัติเช่นนี้แม้เพียงคืนเดียว พระพุทธองค์ก็ทรงเรียกว่า "ภัทเทกรัตตะ" คือผู้มีราตรีเดียวอันเจริญ

อานิสงส์และความเชื่อ: เป็นบทที่ผู้ปฏิบัติภาวนานิยมยิ่ง เพราะสรุปหลักการเจริญสติในปัจจุบันไว้ครบถ้วน สวดเพื่อเตือนใจให้ปล่อยวางอดีต ไม่กังวลอนาคต และปลุกความเพียร ช่วยคลายความเศร้าโศกเสียใจจากเรื่องที่ผ่านไปแล้ว และคลายความวิตกกังวลในสิ่งที่ยังมาไม่ถึง

โอกาสที่ใช้สวด: รวมอยู่ในบทสวดทำวัตรแปลและบทสวดประจำวันของหลายสำนัก นิยมสวดก่อนนั่งสมาธิ ในคอร์สปฏิบัติธรรม และในการสวดมนต์ในงานศพเพื่อสอนผู้อยู่หลังให้ไม่ประมาท

ปัจจุบันขณะความไม่ประมาทวิปัสสนาทำวัตรแปลปฏิบัติธรรม