ธัมมนิยามสูตร

ธัมมะนิยามะสุตตัง / อุปปาทสูตร

พระสูตรว่าด้วยความแน่นอนแห่งธรรม คือไตรลักษณ์ ซึ่งเป็นกฎธรรมดาที่ดำรงอยู่ไม่ว่าพระตถาคตจะอุบัติขึ้นหรือไม่

เอวัมเม สุตัง ฯ เอกัง สะมะยัง ภะคะวา สาวัตถิยัง วิหะระติ เชตะวะเน อะนาถะปิณฑิกัสสะ อาราเม ฯ ตัต๎ระ โข ภะคะวา ภิกขู อามันเตสิ ภิกขะโวติ ฯ ภะทันเตติ เต ภิกขู ภะคะวะโต ปัจจัสโสสุง ฯ ภะคะวา เอตะทะโวจะ

ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้ว่า สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้เมืองสาวัตถี ณ ที่นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายว่า ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุเหล่านั้นทูลรับพระดำรัสว่า พระพุทธเจ้าข้า พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงได้ตรัสพระพุทธพจน์นี้ว่า

อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ฐิตา วะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา สัพเพ สังขารา อะนิจจาติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ อะภิสัมพุชฌิต๎วา อะภิสะเมต๎วา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญะเปติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ สัพเพ สังขารา อะนิจจาติ ฯ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้นคือความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดา ก็ยังดำรงอยู่นั่นเองว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง พระตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมเข้าถึงธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง

อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ฐิตา วะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา สัพเพ สังขารา ทุกขาติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ อะภิสัมพุชฌิต๎วา อะภิสะเมต๎วา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญะเปติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ สัพเพ สังขารา ทุกขาติ ฯ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้นคือความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดา ก็ยังดำรงอยู่นั่นเองว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ พระตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมเข้าถึงธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์

อุปปาทา วา ภิกขะเว ตะถาคะตานัง อะนุปปาทา วา ตะถาคะตานัง ฐิตา วะ สา ธาตุ ธัมมัฏฐิตะตา ธัมมะนิยามะตา สัพเพ ธัมมา อะนัตตาติ ฯ ตัง ตะถาคะโต อะภิสัมพุชฌะติ อะภิสะเมติ อะภิสัมพุชฌิต๎วา อะภิสะเมต๎วา อาจิกขะติ เทเสติ ปัญญะเปติ ปัฏฐะเปติ วิวะระติ วิภะชะติ อุตตานีกะโรติ สัพเพ ธัมมา อะนัตตาติ ฯ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พระตถาคตทั้งหลายจะอุบัติขึ้นก็ตาม ไม่อุบัติขึ้นก็ตาม ธาตุนั้นคือความตั้งอยู่ตามธรรมดา ความเป็นไปตามธรรมดา ก็ยังดำรงอยู่นั่นเองว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา พระตถาคตย่อมตรัสรู้ ย่อมเข้าถึงธาตุนั้น ครั้นตรัสรู้และเข้าถึงแล้ว จึงบอก แสดง บัญญัติ ตั้งไว้ เปิดเผย จำแนก ทำให้เข้าใจง่ายว่า ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา

อิทะมะโวจะ ภะคะวา ฯ อัตตะมะนา เต ภิกขู ภะคะวะโต ภาสิตัง อะภินันทุนติ ฯ

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ตรัสพระสูตรนี้จบลง ภิกษุเหล่านั้นต่างมีใจยินดี ชื่นชมภาษิตของพระผู้มีพระภาคเจ้า ด้วยประการฉะนี้แล

ที่มาของบทสวด

พระสุตตันตปิฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต อุปปาทสูตร (ธัมมนิยามสูตร) — ตัวบทฉบับสวดตามหนังสือสวดมนต์ฉบับหลวง

คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด

ธัมมนิยามสูตร หรือ อุปปาทสูตร คือพระสูตรว่าด้วยความแน่นอนแห่งธรรม ทรงแสดงว่าไตรลักษณ์ คือ สังขารทั้งปวงไม่เที่ยง สังขารทั้งปวงเป็นทุกข์ ธรรมทั้งปวงเป็นอนัตตา เป็นกฎธรรมดาที่ดำรงอยู่แล้วโดยตัวของมันเอง ไม่ว่าพระตถาคตจะเสด็จอุบัติขึ้นหรือไม่ก็ตาม พระตถาคตเพียงแต่ตรัสรู้ความจริงนั้น แล้วนำมาบอก แสดง บัญญัติ เปิดเผย จำแนก ให้เข้าใจง่าย ข้อนี้แสดงว่าพระธรรมมิใช่สิ่งที่พระพุทธเจ้าทรงสร้างขึ้น แต่ทรงค้นพบ

อานิสงส์และความเชื่อ: เป็นบทที่สอนให้ยอมรับความจริงของชีวิตอย่างมีปัญญา ช่วยบรรเทาความโศกเศร้าเมื่อประสบความสูญเสีย เพราะชี้ว่าความไม่เที่ยงเป็นธรรมดาของทุกสิ่ง เชื่อว่าการสวดและพิจารณาตามย่อมเป็นปัจจัยให้เกิดวิปัสสนาปัญญา

โอกาสที่ใช้สวด: เป็นบทหลักบทหนึ่งที่พระสงฆ์ใช้สวดในงานศพ โดยเฉพาะในพิธีสวดพระอภิธรรมและงานทำบุญอุทิศ ในราชพิธีทรงบำเพ็ญพระราชกุศลก็ใช้พระสูตรนี้ นอกจากนั้นยังสวดในการปฏิบัติธรรมเพื่อพิจารณาไตรลักษณ์

ข้อสังเกต: ในการสวดของพระสงฆ์ บางแห่งมีบทขัดนำหน้า (ยัง เว นิพพานะญาณัสสะ ญาณัง ปุพเพ ปะวัตตะเต…) ผู้สวดในบ้านสามารถสวดเฉพาะตัวพระสูตรได้

ไตรลักษณ์งานศพสวดพระอภิธรรมอนิจจังอนัตตา