ปัจฉิมพุทโธวาท

ปัจฉิมพุทโธวาท หรือ ปัจฉิมโอวาท คือพระดำรัสสุดท้ายที่พระพุทธเจ้าตรัสแก่หมู่ภิกษุ ณ สาลวโนทยาน เมืองกุสินารา ในคืนวันเพ็ญเดือน 6 ก่อนเสด็จดับขันธปรินิพพาน ใจความเป็นการสรุปพระพุทธศาสนาทั้งหมดลงในคำเดียวคือ ความไม่ประมาท (อัปปมาทะ) ทรงชี้ให้เห็นว่าสังขารทั้งปวงมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา จึงไม่ควรปล่อยเวลาให้ล่วงไปเปล่า พึงรีบทำประโยชน์ตนและประโยชน์ผู้อื่นให้ถึงพร้อม

อานิสงส์และความเชื่อ: พระอรรถกถาจารย์กล่าวว่าพระโอวาททั้งปวงตลอด 45 พรรษาประชุมลงในความไม่ประมาทนี้ การสวดสาธยายบทนี้เป็นเครื่องเตือนสติมิให้หลงมัวเมาในชีวิต เร่งสร้างความดี และเป็นการเจริญมรณัสสติไปในตัว

โอกาสที่ใช้สวด: เป็นบทประจำในการสวดทำวัตรเย็นแปลของหลายสำนัก นิยมสวดในวันวิสาขบูชา ในงานศพ และการสวดพิจารณาสภาวธรรม มักสวดต่อจากปฐมพุทธภาษิต ในบางสำนักสวดต่อด้วย "คำขอร้องของพระศาสดา" หรือบทสังเวคปริกิตตนปาฐะ

ข้อสังเกต: คำว่า "สัมปาเทถะ" หมายถึง จงทำให้ถึงพร้อม, ให้สำเร็จ ผู้แปลมักขยายความว่า "ยังประโยชน์ตนและประโยชน์ท่านให้ถึงพร้อม" ตามนัยอรรถกถา