บทสรรเสริญพระธรรมคุณ (สะวากขาโต)
ธรรมคุณ 6 / สวากขาโต ภะคะวะตา ธัมโม / ธัมมานุสสติ
บทสรรเสริญพระคุณของพระธรรม 6 ประการ ว่าเป็นธรรมที่ตรัสไว้ดีแล้ว เห็นได้ด้วยตนเอง ไม่จำกัดกาล และวิญญูชนพึงรู้ได้เฉพาะตน
สันทิฏฐิโก อะกาลิโก เอหิปัสสิโก
โอปะนะยิโก ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหีติ
เป็นสิ่งที่ผู้ปฏิบัติเห็นได้ด้วยตนเอง ให้ผลไม่จำกัดกาลเวลา เป็นสิ่งที่ควรกล่าวเชิญให้มาดูได้
เป็นสิ่งที่ควรน้อมเข้ามาใส่ตน เป็นสิ่งที่ผู้รู้ทั้งหลายพึงรู้แจ้งได้เฉพาะตน ดังนี้
ที่มาของบทสวด
พระไตรปิฎก ปรากฏหลายแห่ง เช่น ธชัคคสูตร (สังยุตตนิกาย สคาถวรรค) และมหาปรินิพพานสูตร (ทีฆนิกาย มหาวรรค) เป็นพระพุทธพจน์แสดงธัมมานุสสติ ขยายความในวิสุทธิมรรค
คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด
บทสะวากขาโต แสดงพระธรรมคุณ 6 ประการ ได้แก่ สะวากขาโต (ตรัสไว้ดีแล้ว งามทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด) สันทิฏฐิโก (ผู้ปฏิบัติเห็นผลได้ด้วยตนเอง) อะกาลิโก (ให้ผลไม่ขึ้นกับกาลเวลา) เอหิปัสสิโก (ท้าให้มาพิสูจน์ได้) โอปะนะยิโก (ควรน้อมเข้ามาปฏิบัติในตน) และ ปัจจัตตัง เวทิตัพโพ วิญญูหิ (ผู้รู้พึงรู้ได้เฉพาะตน) ทั้งหมดนี้ชี้ให้เห็นว่าพระธรรมเป็นความจริงที่ทดลองปฏิบัติและเห็นผลได้จริง ไม่ใช่เพียงความเชื่อ
ในธชัคคสูตร ทรงสอนให้ระลึกถึงพระธรรมด้วยบทนี้เมื่อเกิดความหวาดกลัว ตามประเพณีถือว่าการสวดสรรเสริญพระธรรมเป็นการเจริญธัมมานุสสติ ทำให้เกิดศรัทธา ปัญญา และเป็นสิริมงคล บางท่านนิยมสวดเป็นคาถาป้องกันภัยควบคู่กับพระพุทธคุณและพระสังฆคุณ
ใช้สวดต่อจากบทอิติปิ โส ในการสวดมนต์ประจำวัน ทำวัตรเช้า–เย็น สวดมนต์ก่อนนอน และในบทถวายพรพระ
ข้อสังเกต: ในหนังสือสวดมนต์บางฉบับเขียนว่า "สวากขาโต" และ "วิญญูหิติ" ซึ่งเป็นการสะกดต่างกันเล็กน้อยของคำเดียวกัน ทำนองสรภัญญะของบทนี้ที่แต่งโดยพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ขึ้นต้นว่า "ธรรมะคือคุณากร ส่วนชอบสาธร"