สังเวคคาถา (อัปปะมายุ มะนุสสานัง)

สังเวคคาถา หรือสังเวคอิธชีวิตคาถา เป็นคาถาที่ทำให้เกิด "สังเวช" คือความสลดใจที่ปลุกให้ตื่นจากความประมาท ไม่ใช่ความเศร้าโศก ใจความว่า อายุมนุษย์น้อยนัก คนดีไม่ควรประมาทในอายุ พึงเร่งทำความดีเหมือนคนถูกไฟไหม้ศีรษะที่รีบดับไฟ เพราะไม่มีใครหนีความตายพ้น วันคืนล่วงไป ชีวิตก็หมดไปเหมือนน้ำในลำธารเล็กที่แห้งเหือดในหน้าแล้ง ความตายไม่เลือกว่ากำลังยืน นั่ง นอน หรือเดินทาง ดังนั้นในชีวิตที่เหลืออยู่จึงควรทำกิจที่ควรทำและไม่มัวเมา

ที่มา คาถาสองบทแรกเป็นพระดำรัสที่พระพุทธเจ้าตรัสตอบมาร เมื่อมารมากล่าวว่าอายุมนุษย์ยังยาว ไม่ต้องรีบร้อน พระองค์จึงตรัสว่าอายุมนุษย์น้อยนัก ควรรีบประพฤติธรรม บทที่สามเป็นคาถาที่นักปราชญ์รุ่นหลังแต่งเสริมให้ครบความ

โอกาสที่ใช้ พระสงฆ์นิยมสวดในงานศพหลังบังสุกุลร่วมกับคาถาชุดงานศพ ใช้เป็นบทสวดในทำวัตรเย็นของสำนักปฏิบัติ และเป็นบทสำหรับพิจารณาเจริญมรณสติของผู้ปฏิบัติธรรม ในงานศพจึงเป็นการเตือนผู้ที่ยังอยู่ให้ไม่ประมาทมากกว่าจะกล่าวถึงผู้ตาย

ข้อสังเกต การเจริญมรณสติที่ถูกต้องตามพระพุทธศาสนาไม่ใช่การกลัวตาย แต่เป็นการระลึกถึงความตายเพื่อให้เกิดความเพียรในการทำความดีและละกิเลส ดังที่พระพุทธเจ้าตรัสว่ามรณสติที่เจริญดีแล้วย่อมมีผลมาก หยั่งลงสู่อมตะ