ขันธปริตร

ขันธปริตร (ขันธะปะริตตะคาถา) เป็นตำนานที่ 4 ของทั้งชุดเจ็ดตำนาน (จุลราชปริตร) และสิบสองตำนาน (มหาราชปริตร) เป็นคาถาแผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้งสี่ คือ วิรูปักษ์ เอราบถ ฉัพยาบุตร และกัณหาโคตมกะ ตลอดจนสัตว์ไม่มีเท้า สองเท้า สี่เท้า และมีเท้ามาก แล้วขออย่าให้สัตว์เหล่านั้นเบียดเบียน จากนั้นอ้างคุณอันหาประมาณมิได้ของพระรัตนตรัยเทียบกับสัตว์มีพิษซึ่งมีประมาณ แล้วประกาศว่าได้ทำการรักษาป้องกันแล้ว ขอให้สัตว์ทั้งหลายหลีกไป จบด้วยการนอบน้อมพระพุทธเจ้าทั้งเจ็ดพระองค์ ในชุดสิบสองตำนานมีบทขัด "สัพพาสีวิสะชาตีนัง" นำหน้า กล่าวว่าพระปริตรนี้กำจัดพิษร้ายดุจทิพยมนต์และทิพยโอสถ

ตำนาน (เหตุที่ตรัส) ตามพระวินัยและอหิราชสูตร ภิกษุรูปหนึ่งในกรุงสาวัตถีถูกงูกัดถึงแก่มรณภาพ พระพุทธเจ้าตรัสว่าหากภิกษุนั้นได้แผ่เมตตาจิตไปยังตระกูลพญางูทั้งสี่ ก็จะไม่ถูกงูกัด แล้วทรงอนุญาตให้ภิกษุสวดคาถานี้เพื่อคุ้มครองตน ส่วนขันธปริตตชาดกเล่าว่าในอดีตชาติพระโพธิสัตว์เกิดเป็นฤๅษี ได้สอนคาถานี้แก่หมู่ฤๅษีเพื่อป้องกันอสรพิษในป่าหิมพานต์

อานิสงส์และความเชื่อ เชื่อกันว่าป้องกันภัยจากงู สัตว์มีพิษ และสัตว์ร้ายทุกชนิด และเป็นเครื่องรักษาผู้สวดให้ปลอดจากยาพิษและคุณไสย เป็นพระปริตรที่ผู้ที่ต้องเดินทางในป่า ทำงานในไร่นา หรือพักอาศัยในถิ่นที่มีสัตว์ร้ายนิยมสวดเป็นประจำ ในความเชื่อเรื่องพระประจำวัน ยังจัดเป็นบทสวดบูชาพระประจำวันพุธกลางคืน (ปางป่าเลไลยก์) โดยสวด 12 จบ

โอกาสที่ใช้ พระสงฆ์สวดในงานมงคลทั่วไปต่อจากกรณียเมตตสูตร นิยมสวดในงานทำบุญบ้านใหม่ งานยกเสาเอก และงานเปิดที่ดินใหม่ พระธุดงค์นิยมสวดก่อนปักกลดในป่า