คำขอขมาโทษพระสงฆ์

คำขอขมาโทษพระสงฆ์ เป็นคำกล่าวขอให้พระเถระหรือพระสงฆ์ยกโทษที่ตนอาจได้ล่วงเกินไปด้วยความเขลา ความหลง หรือความไม่ฉลาด และตั้งใจจะสำรวมระวังต่อไป สำนวนนี้มีที่มาโดยตรงจากพระไตรปิฎก คือถ้อยคำที่พระเจ้าอชาตศัตรูกราบทูลขอขมาพระพุทธเจ้าเรื่องปลงพระชนม์พระราชบิดา และพระพุทธเจ้าตรัสรับว่า การเห็นโทษแล้วทำคืนตามธรรม ย่อมเป็นความเจริญในอริยวินัย

ลำดับพิธี ผู้ขอขมานำเครื่องสักการะ (ธูปเทียนแพ หรือดอกไม้ธูปเทียน) เข้าไปถวาย กราบ 3 ครั้ง กล่าวคำขอขมาพร้อมกัน พระผู้รับกล่าวตอบยกโทษและขอให้ยกโทษแก่ท่านด้วย (อะหัง ขะมามิ ตุมเหหิปิ เม ขะมิตัพพัง) ผู้ขอขมารับว่า "ขะมามะ ภันเต" แล้วกราบอีก 3 ครั้ง จากนั้นพระให้พร

โอกาสที่ใช้ พิธีขอขมาพระอุปัชฌาย์อาจารย์ก่อนอุปสมบท (นาคขอขมา) การขอขมาก่อนลาสิกขา พระภิกษุขอขมาพระเถระในวันเข้าพรรษา ประเพณีขอขมาพระผู้ใหญ่ในวันสงกรานต์ (สรงน้ำพระ) และเมื่อรู้ตัวว่าล่วงเกินพระสงฆ์รูปใดโดยเฉพาะ

ข้อสังเกต ในพิธีที่มีการกล่าวคำขอขมาแบบยาว บางสำนักเติมคำว่า "อุกาสะ" (ขอโอกาส) นำหน้า และในการขอขมาก่อนบวชนิยมกล่าวคำแปลภาษาไทยต่อท้ายด้วย