บทแผ่เมตตา 528 (เมตตาภาวนา 10 ทิศ)

บทแผ่เมตตา 528 เป็นวิธีเจริญเมตตาอย่างเป็นระบบตามคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค โดยแบ่งการแผ่ออกเป็น 3 แบบ คือ อโนธิโสผรณา แผ่โดยไม่เจาะจงแก่สัตว์ 5 จำพวก (สัตว์ ผู้มีลมปราณ ภูต บุคคล ผู้มีอัตภาพ) โอธิโสผรณา แผ่โดยเจาะจงแก่สัตว์ 7 จำพวก (สตรี บุรุษ พระอริยะ ผู้มิใช่พระอริยะ เทวดา มนุษย์ สัตว์ในอบาย) และ ทิสาผรณา แผ่ไปในทิศทั้ง 10 (ทิศใหญ่ 4 ทิศเฉียง 4 ทิศบน ทิศล่าง) แก่สัตว์ทั้ง 12 จำพวก แต่ละครั้งแผ่ด้วยความปรารถนา 4 ประการ คือ อย่าได้มีเวร อย่าได้เบียดเบียนกัน อย่าได้มีทุกข์ และจงมีสุขรักษาตน จึงนับได้ 5×4 = 20, 7×4 = 28, 12×4×10 = 480 รวมเป็น 528 เมตตาเจโตวิมุตติ ตามธรรมเนียมจะเริ่มแผ่ให้ตนเองก่อนเพื่อเป็นตัวอย่างว่า "เราอยากสุขฉันใด ผู้อื่นก็อยากสุขฉันนั้น"

วิธีใช้ในการปฏิบัติ วิสุทธิมรรคสอนให้เริ่มแผ่เมตตาแก่ตนเอง แล้วแผ่แก่ผู้ที่เคารพรัก คนกลาง ๆ และคนที่เป็นศัตรูตามลำดับ จนเสมอกันหมดที่เรียกว่า "สีมสัมเภท" (ทำลายเขตแดน) จากนั้นจึงแผ่แบบไม่เจาะจง เจาะจง และไปในทิศต่าง ๆ ตามบทนี้ ขณะสาธยายควรน้อมใจไปตามคำจริง ๆ เช่น เมื่อกล่าวถึง "ทิศตะวันออก" ให้นึกภาพสรรพสัตว์ในทิศนั้นแล้วส่งความปรารถนาดีออกไป การสวดจะช้าและใช้เวลาราว 30–40 นาทีเมื่อสวดครบ จึงนิยมสวดในโอกาสที่มีเวลาหรือสวดเพียงบางส่วนเป็นประจำวัน เมื่อจิตเป็นเมตตาแนบแน่นสามารถได้ถึงตติยฌาน (ฌานที่ 3) และเมื่อยกขึ้นพิจารณาว่าจิตเมตตาก็ไม่เที่ยง ก็เป็นบาทฐานของวิปัสสนาได้

อานิสงส์ ตามเมตตานิสังสสูตร (อังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต) ผู้เจริญเมตตาเจโตวิมุตติย่อมได้อานิสงส์ 11 ประการ คือ หลับเป็นสุข ตื่นเป็นสุข ไม่ฝันร้าย เป็นที่รักของมนุษย์ เป็นที่รักของอมนุษย์ เทวดารักษา ไฟ ยาพิษ และศัสตราไม่ทำอันตราย จิตตั้งมั่นเร็ว สีหน้าผ่องใส ไม่หลงตาย และหากยังไม่บรรลุธรรมที่สูงกว่า ก็ไปเกิดในพรหมโลก

ข้อสังเกต ในประเทศไทย บทนี้เป็นที่รู้จักในชื่อ "เมตตาหลวง" ซึ่งครูบาอาจารย์สายวัดป่าและสายวิปัสสนาหลายรูปแนะนำให้สวดโดยเฉพาะผู้ที่มีจิตขุ่นมัว โกรธง่าย หรือถูกความกลัวรบกวน หนังสือสวดมนต์บางฉบับพิมพ์แบบย่อโดยสวดครบ 12 จำพวกเพียงรอบเดียวแล้วสวดเฉพาะชื่อทิศ แต่ในที่นี้ให้ไว้ครบทุกทิศทุกจำพวกสำหรับผู้ต้องการแผ่ให้ครบ 528 ประการ