พุทธาภิถุติ

พุทธาภิถุติ, บทสรรเสริญพระพุทธคุณ (ทำวัตรเช้า)

บทที่ 3 ของทำวัตรเช้า สรรเสริญพระพุทธคุณ 9 ประการ และการที่ทรงประกาศพรหมจรรย์อันบริสุทธิ์บริบูรณ์

(ผู้นำสวด) หันทะ มะยัง พุทธาภิถุติง กะโรมะ เส.

(ผู้นำสวด) เชิญเถิด เราทั้งหลาย จงกล่าวคำสรรเสริญพระพุทธเจ้าเถิด.

โย โส ตะถาคะโต อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ,
วิชชาจะระณะสัมปันโน สุคะโต โลกะวิทู,
อะนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ สัตถา เทวะมะนุสสานัง พุทโธ ภะคะวา,

พระตถาคตเจ้าพระองค์ใด เป็นพระอรหันต์ ตรัสรู้ชอบได้โดยพระองค์เอง,
ทรงถึงพร้อมด้วยวิชชาและจรณะ เสด็จไปดีแล้ว ทรงรู้แจ้งโลก,
ทรงเป็นสารถีฝึกบุรุษที่ควรฝึกได้อย่างไม่มีใครยิ่งกว่า ทรงเป็นครูของเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย ทรงเป็นผู้ตื่นผู้เบิกบาน ทรงเป็นผู้จำแนกธรรม,

โย อิมัง โลกัง สะเทวะกัง สะมาระกัง สะพรัหมะกัง,
สัสสะมะณะพราหมะณิง ปะชัง สะเทวะมะนุสสัง สะยัง อะภิญญา สัจฉิกัตวา ปะเวเทสิ,

พระองค์ใดทรงรู้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งด้วยพระองค์เองแล้ว ทรงประกาศให้ผู้อื่นรู้ตาม ซึ่งโลกนี้ พร้อมทั้งเทวดา มาร พรหม,
และหมู่สัตว์พร้อมทั้งสมณพราหมณ์ เทวดาและมนุษย์,

โย ธัมมัง เทเสสิ อาทิกัลยาณัง มัชเฌกัลยาณัง ปะริโยสานะกัลยาณัง,
สาตถัง สะพยัญชะนัง เกวะละปะริปุณณัง ปะริสุทธัง พรัหมะจะริยัง ปะกาเสสิ,

พระองค์ใดทรงแสดงธรรม ไพเราะในเบื้องต้น ไพเราะในท่ามกลาง ไพเราะในที่สุด,
ทรงประกาศพรหมจรรย์ พร้อมทั้งอรรถ พร้อมทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง,

ตะมะหัง ภะคะวันตัง อะภิปูชะยามิ,
ตะมะหัง ภะคะวันตัง สิระสา นะมามิ.
(กราบ)

ข้าพเจ้าขอบูชาอย่างยิ่ง ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น,
ข้าพเจ้าขอนอบน้อมพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นั้น ด้วยเศียรเกล้า.
(กราบ)

ที่มาของบทสวด

เนื้อความเรียบเรียงจากพระบาลีในพระสูตร ท่อนพระพุทธคุณ 9 (อิติปิ โส) และท่อน "โส อิมัง โลกัง สะเทวะกัง… พรัหมะจะริยัง ปะกาเสติ" ปรากฏในหลายพระสูตร เช่น สามัญญผลสูตร (ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค) โดยผู้แต่งบทสวดปรับให้เป็นคำสรรเสริญบุรุษที่ 3 ("โย โส…") จัดเข้าเป็นบททำวัตรเช้าในหนังสือสวดมนต์ฉบับหลวงของไทย

คำอธิบาย · อานิสงส์ · โอกาสที่ใช้สวด

บทที่ 3 ของทำวัตรเช้า "พุทธาภิถุติ" แปลว่าการสรรเสริญพระพุทธเจ้าอย่างยิ่ง เป็นบทแรกในชุดบท "อภิถุติ" 3 บท (พุทธาภิถุติ ธัมมาภิถุติ สังฆาภิถุติ) ที่สวดต่อกันหลังจากบทนะโม เนื้อหาขึ้นต้นด้วยพระพุทธคุณ 9 ประการ (อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ วิชชาจะระณะสัมปันโน สุคะโต โลกะวิทู อะนุตตะโร ปุริสะทัมมะสาระถิ สัตถา เทวะมะนุสสานัง พุทโธ ภะคะวา) แล้วกล่าวถึงการที่พระองค์ทรงรู้แจ้งโลกทั้งปวงด้วยพระองค์เองแล้วประกาศแก่ผู้อื่น และทรงแสดงธรรมที่งามพร้อมทั้งเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด

คำว่า "พรหมจรรย์" ในที่นี้หมายถึงพระศาสนาหรือระบบการประพฤติปฏิบัติทั้งสิ้นที่ทรงวางไว้ ซึ่งบริบูรณ์ทั้งอรรถ (ความหมาย) และพยัญชนะ (ถ้อยคำ) เป็นการยืนยันว่าคำสอนของพระพุทธเจ้าไม่มีส่วนบกพร่องหรือส่วนเกิน

โอกาสที่ใช้ สวดเฉพาะในทำวัตรเช้า (ทำวัตรเย็นใช้บทพุทธานุสสติและพุทธาภิคีติแทน) นิยมสวดเป็นทำนองสรภัญญะช้า ๆ พร้อมกันทั้งวัด และกราบ 1 ครั้งเมื่อจบบท

ข้อสังเกต ในทำวัตรแปลแบบสวนโมกข์ ผู้นำสวดจะกล่าว "หันทะ มะยัง พุทธาภิถุติง กะโรมะ เส" แล้วสวดบาลีสลับคำแปลทีละวรรค เพื่อให้ผู้สวดเข้าใจความหมายไปพร้อมกัน

ทำวัตรเช้าพระพุทธคุณสรรเสริญพระพุทธเจ้า