ปฐมพุทธภาษิต

ปฐมพุทธภาษิต หรือ ปฐมพุทธภาสิตคาถา คือพระวาจาแรกที่พระพุทธเจ้าทรงเปล่งขึ้นเป็นพระอุทานในราตรีที่ตรัสรู้ ณ ควงไม้โพธิ์ ริมฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา ใจความเป็นการตรัสกับ "นายช่างผู้สร้างเรือน" ซึ่งเป็นอุปมาถึงตัณหา ที่คอยสร้างเรือนคืออัตภาพร่างกายให้ต้องเวียนว่ายตายเกิด เมื่อทรงพบตัวตัณหาด้วยพระญาณแล้ว ตัณหาก็ไม่อาจสร้างเรือนให้อีก ซี่โครงเรือนคือกิเลสทั้งปวงหักหมด ยอดเรือนคืออวิชชาถูกรื้อทำลาย จิตถึงวิสังขาร คือพระนิพพาน

อานิสงส์และความเชื่อ: เป็นบทที่เตือนใจให้ระลึกถึงโทษของการเวียนว่ายในสังสารวัฏ และให้เห็นว่าการดับตัณหาเป็นทางพ้นทุกข์ที่แท้จริง ผู้ปฏิบัตินิยมสวดเพื่อเจริญพุทธานุสสติและปลุกความเพียร ถือกันว่าเป็นคาถาที่แสดงชัยชนะของพระพุทธองค์เหนือกิเลสมาร จึงเป็นมงคลอย่างยิ่ง

โอกาสที่ใช้สวด: รวมอยู่ในบทสวดทำวัตรเช้า-เย็นแปลของสายวัดป่าและสวนโมกข์ นิยมสวดในวันวิสาขบูชา ซึ่งเป็นวันตรัสรู้ และในการสวดมนต์พิจารณาสภาวธรรม มักสวดคู่กับปัจฉิมพุทโธวาท เพื่อให้ครบทั้งพระวาจาแรกและพระวาจาสุดท้าย