สัลลสูตร (บทเจริญมรณสติ)

สัลลสูตร แปลว่า "พระสูตรว่าด้วยลูกศร" พระพุทธองค์ตรัสแก่อุบาสกผู้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกินอันนอนเพราะบุตรตาย ใจความหลักคือ ชีวิตของสัตว์ไม่มีเครื่องหมายบอกล่วงหน้าว่าจะตายเมื่อใด เป็นชีวิตที่น้อยนิดและระคนด้วยทุกข์ ไม่มีความพยายามใดทำให้ผู้เกิดมาแล้วไม่ตาย เหมือนผลไม้สุกที่ต้องหล่น เหมือนภาชนะดินที่ต้องแตก ทั้งเด็ก ผู้ใหญ่ คนพาล บัณฑิต ล้วนถูกนำไปสู่ความตายทีละคนเหมือนโคที่ถูกจูงไปฆ่า การร้องไห้คร่ำครวญไม่ช่วยให้ผู้ตายฟื้น มีแต่ทำให้ผู้อยู่ทุกข์และทรุดโทรม นักปราชญ์รู้ความเป็นไปของโลกแล้วจึงถอน "ลูกศร" คือความโศก ความปรารถนา และความเสียใจออกจากตน ย่อมถึงความสงบเย็น

วิธีใช้ในการเจริญมรณสติ วิสุทธิมรรคสอนให้ผู้เจริญมรณานุสสติเข้าไปในที่สงัด ตั้งจิตโดยแยบคายบริกรรมว่า "มะระณัง ภะวิสสะติ" (ความตายจักมี) "ชีวิตินทริยัง อุปัจฉิชชิสสะติ" (ชีวิตินทรีย์จักขาด) หรือสั้น ๆ ว่า "มะระณัง มะระณัง" พร้อมทั้งพิจารณาโดยอาการ 8 เช่น ความตายเหมือนเพชฌฆาตที่ตามประชิดอยู่ตลอด ความตายมาถึงคนทุกระดับแม้พระพุทธเจ้า ชีวิตขึ้นอยู่กับลมหายใจเข้าออกเพียงครั้งเดียว และไม่มีใครกำหนดได้ว่าจะตายเมื่อใด ที่ไหน ด้วยเหตุใด การสาธยายพระคาถาในสัลลสูตรจึงเป็นเครื่องช่วยพิจารณาตามแนวนี้ ควรสวดช้า ๆ พร้อมทำความเข้าใจคำแปล แล้วน้อมเข้ามาในตนว่าเราก็มีความตายเป็นธรรมดา หนีความตายไปไม่พ้น เมื่อจิตเกิดความสังเวชและตั้งมั่นแล้ว ให้กำหนดต่อไปว่าจะรีบทำความดีและปฏิบัติธรรมโดยไม่ประมาท

อานิสงส์ มรณสติเป็นอนุสสติที่พระพุทธองค์ตรัสสรรเสริญว่า "เมื่อเจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก หยั่งลงสู่อมตะ มีอมตะเป็นที่สุด" (มรณสติสูตร อังคุตตรนิกาย) ผู้เจริญมรณสติย่อมไม่ประมาท ไม่หลงติดในลาภยศ อดกลั้นต่อความกลัวตายได้ เมื่อถึงคราวตายจริงก็ไม่หลงตาย และมีสุคติเป็นที่ไป

โอกาสที่ใช้ ใช้เป็นบทพิจารณาในการเจริญกรรมฐานประจำวัน สวดปลอบใจผู้สูญเสียคนที่รักตามแบบอย่างที่พระพุทธองค์ตรัสแก่อุบาสก และเหมาะสวดในงานศพหรือวันครบรอบวันตายเพื่อเตือนใจผู้ยังอยู่ให้ถอนความโศก บทนี้ยาวกว่าบทพิจารณาสังขารทั่วไป จึงนิยมสวดเฉพาะคาถาต้น ๆ (คาถาที่ 2–9) เป็นบทมรณสติประจำวัน แล้วสวดทั้งสูตรเมื่อมีเวลา