คำถวายปัจจัย 4 และคำจบเงินทำบุญ

คำถวายปัจจัย 4 ใช้เมื่อถวายเครื่องอุปโภคบริโภคที่รวมกันเป็นชุด คือ จีวร (เครื่องนุ่งห่ม) บิณฑบาต (อาหาร) เสนาสนะ (ที่อยู่อาศัยหรือเครื่องใช้) และคิลานเภสัช (ยา) หรือใช้ในความหมายกว้างคือถวายสิ่งจำเป็นทั้งหลายรวมทั้งปัจจัยที่เป็นเงินซึ่งวัดจะนำไปจัดหาปัจจัยสี่ต่อไป คำว่า นิยยาเทมะ แปลว่า มอบถวาย

คำจบเงินทำบุญ คือคำอธิษฐานเมื่อยกเงินหรือซองปัจจัยขึ้น "จบ" เหนือศีรษะก่อนใส่ตู้ทำบุญหรือถวายผ่านไวยาวัจกร ใจความว่าทานนี้ให้ดีแล้ว ขอเป็นเหตุให้สิ้นอาสวะและเป็นปัจจัยแก่พระนิพพาน สะท้อนหลักที่ว่าการทำทานควรมุ่งเป้าไปที่การละกิเลส ไม่ใช่เพียงหวังโภคทรัพย์

ข้อควรทราบ ตามพระวินัย พระภิกษุไม่รับเงินทองด้วยตนเอง (นิสสัคคิยปาจิตตีย์ โกสิยวรรค) การถวายเงินจึงควรถวายผ่านไวยาวัจกรหรือใส่ตู้ของวัด และกล่าวปวารณาว่าเป็นค่าปัจจัยสี่ตามที่พระประสงค์ ธรรมเนียมไทยจึงมีคำปวารณาปัจจัย 4 เป็นภาษาไทยว่า "ข้าพเจ้าขอปวารณาปัจจัยสี่แด่พระภิกษุสงฆ์ ท่านประสงค์สิ่งใดขอได้โปรดเรียกร้องจากไวยาวัจกร"

โอกาสที่ใช้ ถวายซองปัจจัยในงานทำบุญ ถวายเป็นค่าน้ำค่าไฟหรือค่าภัตตาหารแก่วัด ทำบุญตู้ ทอดผ้าป่า และการบริจาคสร้างถาวรวัตถุ